Tôi viết bài này từ năm 2002 theo đề nghị của chị Nhung TBT báo Nông thôn ngày nay sau khi chị được giải "người phụ nữ ấn tượng Châu Á, Thái Bình Dương, sau hai lần được nhà nước phong tặng danh hiệu anh hùng. Bài viết đã đăng báo Nông thôn ngày nay số xuân. Hôm nay nghe tin chị bị truy tố với lý do: "Từ năm 2000-2007, bà Trần Ngọc Sương với vai trò là giám đốc NTSH tiếp tục lập quỹ đen chi hết 9 tỷ đồng. Số tiền này dùng để chi cho quan hệ giao dịch, mua bán tài sản, quà biếu..." Đọc tin này tôi chợt nhớ lời kết trong truyện ngắn Trương Chi của Nguyễn Huy Thiệp: " Lẽ đời là thế vừa tàn nhẫn vừa phi lý, nhưng lẽ đời là thế đấy" Trong đời cầm bút của mình những điều tôi viết ra, có thể đúng mà cũng có thể sai, nhưng tôi chưa bào giờ hối hận những điều mình đã viết.
"HOA SÂM ĐẤT" MIỀN CHÂU THỔ
Bút ký của Nguyễn Một
Có những giấc mơ thấy mình hoá bướm.
Tôi chỉ xin làm cỏ dưới chân người
(Thơ Trần Ngọc Tuấn)
Đêm rằm, trăng đồng bằng dịu dàng như cô thôn nữ xinh đẹp, bao trùm nữ tính đằm thắm xuống cánh đồng quê. Tôi bước chậm trên con đường chính nông trường Sông Hậu, lắng nghe tiếng rì rào của hàng bạch đàn ngợp bóng trăng, con đường trải nhựa chạy song song với dòng kênh xanh, bên kia dòng kênh thẳng tắp là vườn xoài cát Hoà Lộc trĩu quả, ngạt ngào hương đưa. Gió từ dòng kênh mơn man da thịt, một mùi thơm nhè nhẹ lan toả, anh bạn người đồng bằng bảo tôi, đó là mùi hương của hoa sâm đất, loại cỏ dại mọc kín những con đường của miền quê Sông Hậu, quanh năm nở hoa tím, nép mình khiêm tốn dưới chân người. Các cô gái ở đây dùng rễ sâm đất nấu uống cho mát gan, đẹp da. Sau khi ngắm thoả thích, tôi nhắm mắt bình thản bước đi trong sự yên tĩnh, mỗi lần về đồng quê tôi thường có thú vui như vậy. Thật sung sướng khi được nhắm mắt để các giác quan còn lại tận hưởng hương vị ruộng đồng, cái hương vị nuôi lớn tâm hồn của người Việt suốt bốn ngàn năm qua. Đệm vào nhịp chèo khua là giọng hát mượt mà cất lên: " Em là con gái đất miền Tây, lớn lên trên quê mình xứ Hậu Giang, nắng mưa em không quản ngại. Ngày xưa cha em đi mở đất, má ở nhà má tần tảo má nuôi con, bây giờ em đã lớn khôn, xây tương lai làng quê êm ấm." Đây là bài hát của vợ chồng nhạc sĩ Lư Nhất Vũ- Lê Giang viết về chị Ba Sương, vị nữ anh hùng thời bình, giám đốc nông trường Sông Hậu. Bài hát này tôi đã nghe vài lần qua đài, nhưng không mấy ấn tượng, sao bây giờ mê hồn đến vậy, tiếng hát như vẳng lại từ thiên thai. Hay bài hát này nhạc sĩ viết riêng để các thôn nữ miền Tây hát trong đêm trăng giữa mênh mông sông nước. Tôi mở choàng mắt, bóng con thuyền lướt đi, mất hút giữa bàng bạc ánh trăng, chỉ còn tiếng hát vẳng lại. Ánh trăng rọi vào gian phòng thờ trong nông trường bộ, thấm đẫm đôi vai của Chị Ba Sương. Chị đang thắp hương trên bàn thờ của người cha quá cố, người anh hùng mở đất năm xưa, con người mà chị ngưỡng vọng suốt đời mình. Dù ông ra đi đã hai năm, nhưng bữa cơm nào người con gái hiếu thảo của ông cũng bới chén cơm đặt lên bàn thờ và ăn chén cơm ấy, lấy sức lao vào thực hiện ước vọng ông để lại . Cùng ăn với chị mấy bữa cơm, nhìn chị ăn ngon lành chén cơm cúng, tôi mới biết vì sao chị không ngần ngại trả lời "Cha tôi!", khi BTC bình xét trao cúp :" Phụ nữ ấn tượng Châu A- Thái Bình Dương 2002" đưa ra câu hỏi: "Ai là người có ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc đời của bà?" Thấy sự kính trọng của chị dành cho người cha anh hùng tôi chợt nhớ câu nói của một nhà văn: "Người đàn bà thường yêu người đàn ông mang hình bóng của cha mình." Không biết có phải vì vậy không mà chị vẫn chưa tìm thấy người đàn ông nào có thể làm rung động trái tim của chị? Hơn nữa đời người trôi qua trên cánh đồng ngập một mét rưỡi trong nước ngày xưa, cùng cha mình xây nên làng quê trù phú hôm nay. Căn phòng nhỏ trong văn phòng nông trường bộ chỉ đủ kê một chiếc giường và bàn làm việc. Xưởng mộc của nông trường mỗi năm xuất khẩu hàng ngàn sản phẩm bàn ghế từ gỗ bạch đàn, nhưng chị vẫn ngồi làm việc với chiếc bàn cũ kỹ của cha chị để lại. Chị dồn hết năng lực của đời người cho cánh đồng bảy ngàn hecta để nuôi sống hơn mười lăm ngàn con người. Gần ba ngàn gia đình thu nhập trên một trăm triệu mỗi năm, từ những mô hình bật ra trong đầu chị sau những đêm trằn trọc trên chiếc giường gỗ, không nệm ấm, chăn êm. Chị đã thực sự tìm thấy hạnh phúc của đời mình qua hạnh phúc của người khác. Sáng nay, trong lúc lang thang vào làng công nhân tôi bắt gặp một đám cưới, lân la trò chuyện với cô dâu. Khi nghe tôi nói chuyện chồng con của chị Ba Sương, cô ấy bảo: " Anh đừng lo, cô Ba có nhiều con lắm, chúng em coi cô như người mẹ thứ hai." Để giải thích cho lời khẳng định ấy, cô tâm sự: "Em sinh ra và lớn lên trên nông trường Sông Hậu, mười mấy năm nay được nông trường nuôi ăn học mà gia đình em không phải đóng đồng bạc nào, khi em vào đại học, cô Ba còn cho em mỗi tháng hai trăm ngàn đồng và mười sáu kg gạo, mà đâu phải mình em, ở nông trường có trên một trăm bạn đang theo học đại học, trung cấp đều được cô Ba thương như con ruột vậy. Tốt nghiệp tú tài em đậu vào hai trường đại học nhưng với lòng biết ơn và ngưỡng mộ cô Ba em quyết định theo học ngành nông học của Đại học Cần Thơ để được trở về phục vụ trên cánh đồng đã nuôi em khôn lớn" Chuyện của cô kỹ sư nông học trẻ, tôi đã được nghe thầy giáo Thanh Phong kể khi tôi vào thăm làng giáo viên của nông trường, mỗi giáo viên có khu vườn trên một ngàn mét vuông, có ao nuôi cá, có vườn cây ăn trái trĩu quả, lương và trợ cấp hàng tháng đủ để cho các thầy cô giáo an tâm lên lớp. Ở nông trường không có khái niệm dạy thêm, hơn ba ngàn học sinh trong những ngôi trường to lớn khang trang do nông trường xây dựng, không phải đóng bất kỳ khoản tiền nào, không xã hội hoá, không học phí, các em chỉ chuyên tâm vào việc học, ra trường có sẵn chỗ làm việc ngay trong nông trường. Thầy giáo Phong còn cho biết: " Dưới sự chỉ đạo của chị Ba, hiện nay toàn nông trường đào bốn ngàn cái mương để nuôi cá, trên những con mương ấy có người mùa rồi thu hoạch cá tôm được trên bốn trăm triệu đồng. Chạy dọc theo các con mương là hai ngàn cái bờ trồng bạch đàn và xoài, cây xà cừ, cả nông trường có một trăm năm chục ngàn cây xoài, một trăm ngàn cây xà cừ, năm triệu cây bạch đàn, chúng tôi tính phỏng chỉ trong vòng vài năm tới chỉ với từng ấy cây trồng ,nông trường đã thu vài ngàn tỷ." Suốt một ngày dạo chơi dưới những hàng bạch đàn rợp mát, trên các con đường thẳng tắp chia nông trường thành những ô bàn cờ, tôi nhận ra cái mô hình RRRVAC ( Ruộng, rẫy, rừng, vườn, ao, chuồng) mà chị Ba Sương đưa ra, đã được những người công nhân ruộng đồng thực hiện thành công. Ở miền Đông những ngày đi thực tế tôi đau lòng khi thấy người nông dân loay hoay chặt rồi trồng đủ các loại cây, tôi đem chuyện này trao đổi với một người bạn nhà báo, anh bảo: "Người nào chỉ được cho nông dân trồng cây gì, nuôi con gì, người ấy là nhân tài thậm chí là kỳ tài của đất nước!" Ở đây bài toán đầy khó khăn của người nông dân đã được một người phụ nữ chân đất tìm ra đáp số. Sáng nay gặp chị, tôi hoàn toàn không ngờ người phụ nữ đi chân trần tất bật chạy tới, chạy lui trong văn phòng nông trường bộ ấy là người phụ nữ được nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng, được bình chọn một trong năm phụ nữ ấn tượng nhất châu Á- Thái bình dương. Cái vẻ nông dân đậm nét trong vóc dáng tần tảo, khó làm cho người mới gặp hình dung ra người phụ nữ đã tốt nghiệp học viện kinh tế sau đại học ở Liên xô cũ, đang cai quản hàng chục ngàn con người, trong cái "tổng công ty" hơn chục ngành nghề. Suốt một buổi chiều, chị say mê nói với tôi về những dự án làm giàu cho nông dân, nào xuất khẩu gạo thông qua Hội nông dân Việt Nam, nào xây dựng khu nông nghiệp công nghệ cao, nào khu du lịch sinh thái, nào trồng bạch đàn bằng phương pháp cấy mô, giâm hom, nuôi ba ba, cá tra....Thành thật xin lỗi chị, những dự án đầy tính khả thi của chị lướt qua đầu tôi như một mớ bòng bong. Trong lúc chị nói, tôi lén nhìn vào đôi bàn chân mỏng manh như những thiếu nữ Trung quốc ngày xưa và tự hỏi: " Có phải đôi bàn chân này đã băng đồng lội ruộng để hướng dẫn nông dân trông lúa, trồng rau, rồi chính đôi bàn ấy đã bôn ba khắp bốn mươi quốc gia trên thế giới để tìm thị trường cho sản phẩm của người nông dân không? Còn đôi bàn tay bé nhỏ nổi đầy gân xanh ấy đã cắm cây cỏ lông chông thể nghiệm trên đồng ruộng sâu, để đưa bầy bò sữa hàng trăm con về đồng bằng. Bàn tay ấy đã được các lãnh đạo Đảng, nhà nước và nguyên thủ các nước thân mật bắt chặt để ngợi khen." Tôi còn tự hỏi: "Làm thế nào mà đôi bàn tay nhỏ bé ấy đã chống chọi với những khó khăn chồng chất để giữ gìn hạt ngọc trong chuổi ngọc Xã hội chủ nghĩa" Tôi nghe nói hồi năm 1993 nông trường muốn nổ tung lên vì những người đòi giải thể nông trường để trả đất cho nông dân, nhiều người từ các nơi đổ về chứng minh rằng cha ông họ ngày xưa là chủ của những mảnh ruộng ngập phèn trên lãnh thổ nông trường. Trong cơn sốt ấy, dân của nông trường lo lắng mất ngũ, mất ăn. Mềm dẻo mà cương quyết, cha con chị đã giúp họ hiểu ra và nhận tiền đền bù để nông trường tồn tại". Chị đã giải mã những câu hỏi trong đầu tôi bằng đôi mắt rực sáng đầy nghị lực. Lão nông Ba Châu nói với tôi : "Người dân ở đây gọi cô là cô Ba "bốn không", không chồng, không con, không nhà, không tài sản, tuổi con trâu nên suốt đời tất bật lo cho mọi người như vậy đấy anh à. Nghe bảo ông Tổng thống nước Ghana bên châu Phi nói: Nước Ghana mà có ba người như bà Ba Sương thì bà ấy không có cơ hội nhập khẩu gạo vào nước mình".
Miên man với những chuyện biết về chị trong ngày ở nông trường làm cho tôi quên mình đã đi khá xa khỏi khu vực nông trường bộ, những bông hoa sâm đất đẫm sương đêm, vươn về phía ánh trăng, níu chân lữ khách, không hiểu sao tôi liên tưởng chị Ba như những bông hoa tím của cây sâm đất mọc mênh mang trên vùng châu thổ sông Hậu này.
Vĩ thanh
Thưa chị Ba, khi gặp chị, chị không muốn viết về mình, chị bảo hãy viết về nông trường, vì vậy mà tôi không dám hỏi gì về cuộc đời của chị. Nhưng tôi đến nông trường không phải với tư cách của một nhà báo, tôi rong ruổi đi tìm những dấu ấn về con người miền sông nước, vì vậy những tư liệu trong bài viết này tôi thu thập từ bà con nông dân trong nông trường Sông Hậu, nó chỉ một phác thảo sơ sài về vị nữ anh hùng của họ, kính mong chị lượng thứ.
NM
Cuốn tiểu thuyết " Đất trời vần vũ" của Nguyễn Một sẽ phát hành trong tuần này.
